Vi phạm hợp đồng xây dựng xử lý thế nào?

Trong hoạt động đầu tư xây dựng, hợp đồng xây dựng là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm xác lập quyền và nghĩa vụ giữa các bên tham gia như chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn, giám sát. Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng vi phạm hợp đồng xây dựng vẫn xảy ra khá phổ biến, từ chậm tiến độ, sai khối lượng, không đảm bảo chất lượng công trình cho đến vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Vậy vi phạm hợp đồng xây dựng xử lý thế nào, căn cứ vào quy định pháp luật nào và các bên cần lưu ý gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình? Nội dung dưới đây BHXH sẽ phân tích chi tiết vấn đề này dưới góc độ pháp lý.

Xử lý khi vi phạm hợp đồng xây dựng.

1. Vi phạm hợp đồng xây dựng là gì?

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, vi phạm hợp đồng là hành vi một bên không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng. Đối với lĩnh vực xây dựng, vi phạm hợp đồng thường phát sinh trong quá trình thực hiện các công việc liên quan đến thi công, cung ứng vật tư, giám sát, nghiệm thu, thanh toán…

Căn cứ Điều 138 Luật Xây dựng 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), hợp đồng xây dựng là hợp đồng dân sự đặc thù, do đó việc xử lý vi phạm phải tuân thủ cả quy định của pháp luật xây dựng và pháp luật dân sự có liên quan.

2. Các hành vi vi phạm hợp đồng xây dựng thường gặp

Một số vi phạm hợp đồng phổ biến gồm:

• Chậm tiến độ thi công so với thời hạn cam kết trong hợp đồng;
• Thi công sai thiết kế, sai tiêu chuẩn kỹ thuật đã được phê duyệt;
• Sử dụng vật liệu không đúng chủng loại, chất lượng;
• Không đảm bảo an toàn lao động, an toàn công trình;
• Chủ đầu tư chậm thanh toán hoặc không thanh toán theo thỏa thuận;
• Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái quy định.

Những hành vi này đều được xem là căn cứ để áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm hợp đồng xây dựng theo pháp luật.

3. Vi phạm hợp đồng xây dựng xử lý thế nào? 

Vấn đề vi phạm hợp đồng không chỉ dừng lại ở việc áp dụng chế tài, mà còn đòi hỏi phải được giải quyết đúng quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, hạn chế tranh chấp và đảm bảo tính ổn định cho hoạt động đầu tư xây dựng.

Xử lý vi phạm hợp đồng bằng trọng tài, hoặc tòa án.

3.1. Xử lý vi phạm hợp đồng xây dựng

Xử lý vi phạm hợp đồng xây dựng căn cứ theo quy định của pháp luật và thỏa thuận của các bên, cụ thể:

1. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hoặc tòa án

Trường hợp các bên không thể tự thỏa thuận, tranh chấp hợp đồng xây dựng sẽ được giải quyết theo trình tự hòa giải, trọng tài thương mại hoặc khởi kiện tại Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Luật Trọng tài thương mại 2010 (nếu có thỏa thuận trọng tài).

2. Phạt vi phạm hợp đồng

Theo Điều 146 Luật Xây dựng 2014 và Nghị định 37/2015/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng, các bên được thỏa thuận mức phạt vi phạm hợp đồng nhưng không vượt quá 12% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Phạt vi phạm chỉ được áp dụng khi trong hợp đồng có điều khoản quy định cụ thể.

3. Bồi thường thiệt hại

Căn cứ Điều 360 và Điều 419 Bộ luật Dân sự 2015, bên vi phạm hợp đồng xây dựng phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế, trực tiếp phát sinh do hành vi vi phạm gây ra, bao gồm thiệt hại về tài sản, chi phí khắc phục, chi phí phát sinh và lợi ích lẽ ra được hưởng.

4. Chấm dứt hợp đồng hoặc tạm dừng hợp đồng

Theo Điều 41 Nghị định 37/2015/NĐ-CP, một bên có quyền tạm ngừng, đình chỉ hoặc chấm dứt hợp đồng xây dựng nếu bên còn lại vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng, làm ảnh hưởng đến mục tiêu đầu tư xây dựng.

5. Buộc khắc phục hậu quả

Bên vi phạm có thể bị yêu cầu khắc phục sai sót, sửa chữa công trình, thay thế vật tư, thi công lại phần công việc không đạt yêu cầu theo đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đã thỏa thuận trong hợp đồng.

3.2. Lưu ý khi xử lý vi phạm hợp đồng xây dựng 

Cần rà soát kỹ điều khoản phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và chấm dứt hợp đồng trong hợp đồng xây dựng đã ký;

• Thu thập đầy đủ hồ sơ, chứng cứ vi phạm như biên bản hiện trường, nhật ký thi công, hồ sơ nghiệm thu;
• Tuân thủ đúng trình tự, thủ tục thông báo vi phạm theo hợp đồng và quy định pháp luật;
• Ưu tiên thương lượng, hòa giải để giảm thiểu chi phí và rủi ro pháp lý.

4. Các biện pháp phòng tránh vi phạm hợp đồng

Biện pháp phòng tránh vi phạm hợp đồng.

Các biện pháp phòng tránh vi phạm hợp đồng:

• Soạn thảo hợp đồng chặt chẽ, rõ ràng: Hợp đồng cần quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ của các bên, phạm vi công việc, tiến độ thực hiện, tiêu chuẩn chất lượng, giá trị hợp đồng và phương thức thanh toán. Việc diễn đạt rõ ràng, hạn chế thuật ngữ mơ hồ sẽ giúp tránh cách hiểu khác nhau và giảm nguy cơ vi phạm hợp đồng.
• Quy định rõ chế tài xử lý vi phạm: Cần đưa đầy đủ các điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng hoặc chấm dứt hợp đồng, căn cứ theo quy định của pháp luật hiện hành. Chế tài rõ ràng sẽ nâng cao ý thức tuân thủ hợp đồng của các bên ngay từ đầu.
• Đánh giá năng lực đối tác trước khi ký kết: Trước khi giao kết hợp đồng, cần kiểm tra năng lực pháp lý, năng lực tài chính, kinh nghiệm và uy tín của đối tác. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế rủi ro vi phạm hợp đồng trong quá trình thực hiện.
• Thiết lập cơ chế giám sát và kiểm soát thực hiện hợp đồng: Doanh nghiệp nên phân công bộ phận hoặc cá nhân theo dõi tiến độ, chất lượng và việc thực hiện nghĩa vụ của các bên. Việc giám sát thường xuyên giúp phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm để kịp thời xử lý.
• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ liên quan: Đây là cơ sở quan trọng để giải quyết tranh chấp nếu phát sinh vi phạm hợp đồng.
• Thực hiện đúng trình tự thông báo khi có sự cố: Khi phát hiện nguy cơ hoặc hành vi vi phạm, cần thông báo kịp thời cho bên còn lại theo đúng thời hạn, hình thức đã thỏa thuận trong hợp đồng. Việc thông báo đúng quy trình giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên bị vi phạm.
• Tham vấn ý kiến chuyên gia pháp lý: Đối với các hợp đồng có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp, việc tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý ngay từ giai đoạn soạn thảo và thực hiện hợp đồng sẽ giúp phòng tránh vi phạm và rủi ro pháp lý hiệu quả.

Tóm lại, vi phạm hợp đồng xử lý thế nào phụ thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm, nội dung thỏa thuận trong hợp đồng và các quy định của Luật Xây dựng, Bộ luật Dân sự cùng văn bản hướng dẫn liên quan. Việc áp dụng đúng biện pháp xử lý như phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, chấm dứt hợp đồng hay khởi kiện không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên mà còn góp phần hạn chế tranh chấp phát sinh trong hoạt động xây dựng. Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp và chủ đầu tư nên xây dựng hợp đồng chặt chẽ, tuân thủ quy định pháp luật và chủ động tham vấn ý kiến chuyên gia pháp lý khi cần thiết.