Cách xác định bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại?

Trong hoạt động kinh doanh, việc một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo hợp đồng thương mại có thể gây ra những tổn thất đáng kể cho bên còn lại. Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, pháp luật thương mại quy định cơ chế bồi thường thiệt hại khi xảy ra hành vi vi phạm hợp đồng. Vậy, cách xác định bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại được thực hiện như thế nào? Doanh nghiệp cần lưu ý gì để bảo vệ quyền lợi của mình khi phát sinh tranh chấp? Cùng BHXH tham khảo bài viết ngay sau đây nhé.

Xác định bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại.

1. Bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại là gì?

Bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại là chế tài áp dụng đối với bên vi phạm hợp đồng nhằm bù đắp những tổn thất thực tế mà bên bị vi phạm phải gánh chịu do hành vi vi phạm gây ra.

Theo quy định của pháp luật thương mại, bên yêu cầu bồi thường phải chứng minh được:

• Có hành vi vi phạm hợp đồng;
• Có thiệt hại thực tế xảy ra;
• Có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi vi phạm và thiệt hại phát sinh;

Thiệt hại có thể xác định được bằng chứng từ, tài liệu hợp pháp.

2. Các khoản thiệt hại được bồi thường trong hợp đồng thương mại

Có rất nhiều các khoản thiệt hại có thể nếu một bên vi phạm hợp đồng, do đó việc xác định đầy đủ các khoản thiệt hại sẽ giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro về tài chính.

2.1. Thiệt hại vật chất thực tế

Đây là khoản thiệt hại phổ biến nhất, bao gồm:

• Giá trị tài sản bị mất mát, hư hỏng;
• Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại;
• Chi phí phát sinh để khắc phục hậu quả;
• Các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm.

Ví dụ 1:

Công ty A ký hợp đồng mua 500 bộ linh kiện điện tử từ Công ty B với giá 1 tỷ đồng, thời hạn giao hàng ngày 01/6/2026.

Do Công ty B giao hàng chậm 20 ngày, Công ty A phải mua gấp linh kiện từ nhà cung cấp khác với giá cao hơn 100 triệu đồng để kịp tiến độ sản xuất.

Ta có:

• Khoản chênh lệch 100 triệu đồng có thể được xem là thiệt hại thực tế để yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được việc mua hàng thay thế là cần thiết và hợp lý.
• Khoản lợi nhuận trực tiếp bị mất: Ngoài thiệt hại thực tế, bên bị vi phạm còn có thể yêu cầu bồi thường phần lợi nhuận mà đáng lẽ họ được hưởng nếu hợp đồng được thực hiện đúng.

Ví dụ 2:

Công ty X ký hợp đồng cung cấp 1.000 sản phẩm cho Công ty Y. Tuy nhiên, Công ty Y không giao nguyên liệu đúng thời hạn khiến Công ty X không thể hoàn thành đơn hàng xuất khẩu cho đối tác nước ngoài.

Theo hợp đồng xuất khẩu, Công ty X dự kiến thu được lợi nhuận 300 triệu đồng. Trường hợp Công ty X chứng minh được mối quan hệ trực tiếp giữa việc giao nguyên liệu chậm và việc mất hợp đồng xuất khẩu, khoản lợi nhuận 300 triệu đồng này có thể được xem xét để yêu cầu bồi thường.

3. Cách xác định mức bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại

Xác định mức bồi thường thiệt hại khi vi phạm hợp đồng.

Tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể mà cách xác định mức bồi thường thiệt hại sẽ khác nhau. Dưới đây là các bước xác định bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại thông dụng:

Bước 1: Xác định hành vi vi phạm hợp đồng

Doanh nghiệp cần làm rõ bên vi phạm đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các nghĩa vụ cụ thể nào đó trong hợp đồng.

Ví dụ hành vi vi phạm cụ thể:

• Chậm giao hàng;
• Giao hàng không đúng chủng loại, kích thước, chất lượng;
• Không thanh toán đúng hạn;
• Vi phạm cam kết bảo mật;
• Vi phạm nghĩa vụ độc quyền kinh doanh.

Xác định đúng hành vi vi phạm là căn cứ đầu tiên để phát sinh trách nhiệm bồi thường. 

Bước 2: Xác định thiệt hại thực tế

Thiệt hại phải được lượng hóa bằng các chứng từ hợp pháp như:

• Hóa đơn mua hàng;
• Hợp đồng thay thế;
• Phiếu xuất nhập kho;
• Chứng từ vận chuyển;
• Báo cáo tài chính;
• Chứng từ thanh toán;

Các tài liệu chứng minh lợi nhuận bị mất: Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ để làm căn cứ yêu cầu bồi thường hoặc giải quyết tranh chấp.

Bước 3: Chứng minh mối quan hệ nhân quả

Không phải mọi tổn thất phát sinh đều được bồi thường: Bên yêu cầu bồi thường phải chứng minh thiệt hại xảy ra trực tiếp do hành vi vi phạm hợp đồng gây ra. Bên yêu cầu chỉ được bồi thường nếu có căn cứ hợp lý, bằng chứng xác thực được thiệt hại.

Ví dụ 3:

Công ty A giao hàng chậm 5 ngày. Trường hợp Công ty B mất khách hàng do chất lượng dịch vụ nội bộ yếu kém chứ không phải do việc giao hàng chậm, Công ty B sẽ khó có căn cứ yêu cầu Công ty A bồi thường khoản doanh thu bị mất.

Để nhận được bồi thường công ty B cần có các căn cứ cụ thể, hóa đơn, chứng từ khách yêu cầu hủy đơn do thiếu hàng hóa, mặt khác quy định về bồi thường do giao hàng chậm phải được quy định rõ trong hợp đồng.

Bước 4: Xác định giá trị bồi thường

Công thức tính mức bồi thường thiệt hại.

Mức bồi thường thường được xác định bằng:

Mức bồi thường thiệt hại = Tổng thiệt hại thực tế + Khoản lợi nhuận trực tiếp bị mất (nếu có) – Khoản thiệt hại đã được hạn chế hoặc khắc phục

Ví dụ 4:

Do vi phạm hợp đồng của bên bán, bên mua phát sinh:

• Chi phí mua hàng thay thế: 80 triệu đồng;
• Chi phí vận chuyển phát sinh: 15 triệu đồng;
• Lợi nhuận trực tiếp bị mất: 120 triệu đồng.

Mức yêu cầu bồi thường dự kiến là: 80 triệu + 15 triệu + 120 triệu = 215 triệu đồng.

Trên thực tế, mức bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại có thể linh động theo thỏa thuận của các bên. Mức bồi thường có thể tăng hoặc giảm căn cứ vào thực tế mối quan hệ hợp tác, các thủ tục kèm theo giải quyết hậu quả vi phạm.

>>> Xem thêm: phần mềm hợp đồng điện tử, hợp đồng lao động

4. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi thỏa thuận điều khoản bồi thường?

Để hạn chế tranh chấp, doanh nghiệp nên quy định rõ trong hợp đồng:

• Các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường;
• Phương pháp xác định thiệt hại;
• Hồ sơ chứng minh thiệt hại;
• Thời hạn yêu cầu bồi thường;
• Trình tự giải quyết tranh chấp;
• Điều khoản phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.

Việc quy định cụ thể ngay từ đầu sẽ giúp các bên dễ dàng xác định trách nhiệm khi có vi phạm xảy ra và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại là một trong những chế tài quan trọng nhằm bảo đảm tính ràng buộc và hiệu lực của hợp đồng thương mại. Để yêu cầu bồi thường thành công, bên bị vi phạm cần chứng minh đầy đủ hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế phát sinh và mối quan hệ nhân quả giữa hai yếu tố này. Đồng thời, điểm quan trọng là doanh nghiệp cần xây dựng các điều khoản về bồi thường thiệt hại một cách chặt chẽ ngay từ khi soạn thảo hợp đồng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh.